كتابشناسي آثار كيميايي لول چنان بغرنج است كه در اينجا نميتوان كاري كرد. پيش از تأليف چنان فهرستي لازم است همهٴ نسخههاي خطي بررسي و مقابله شود، كار درخور توجهي كه هنوز انجام نگرفته است.
سِداسِر
گيلم سداسر. كرملي كاتالان (وفات: 1382 ـ 1383).
او در حدود 1378 رسالهاي درباب كيميا تأليف كرد به نام رسالهٴ جامع عمل كيميا. اگر او همان گيللموس سداسيوس باشد، رسالهٴ ديگري به نام
حجرالفلاسفه در چهار مقاله نوشته است.
جامع عمل كيميا در نظر بوده چهار مقاله باشد (كه نشان ميدهد حجرالفلاسفه
همان كتاب با نامي ديگر است)، ولي در نسخههايي كه ثورندايك بررسي كرده، تنها دو مقاله ديده ميشود.
پيداست كه موٴلف آثار كيميايي يوناني، عربي و مسيحي را خوب خوانده، زيرا بسياري از مراجع معتبر را كه به لاتين در دست بوده ذكر كرده است. مقالهٴ اول در 30 فصل است و به كليات مربوط به كيمياگري، روشها، ماهيت و خواص فلزات اختصاص دارد. كيمياگري، فني محرمانه معرفي شده كه نهتنها با تبديل فلزات پايه به طلا، كه به حفظ سلامتي و جواني هم مربوط است. ((نُه دستورالعمل براي كيمياگران عرضه شده، اول ترس از خدا، شناخت خواص اشيا و شيوهٴ عمليات، پشتكار، برتري تجربه بر تفكر، نسبت درست اجزا بهوسيلهٴ اندازهگيري و توزين، مطالعهٴ مستمر و بيوقفه، شناختن وقت صحيح براي اقدام، كه از مارس تا سپتامبر است، داشتن آزمايشگاهي ثابت و مخفي با همكاران و دستياران قابل اعتماد و افشانكردن راز به نامحرمان)). آنگاه، فصول خاصي اختصاص دارد به سرب، زاج، قلع، آهن، طلا، مس، سندروس (زرنيخ سرخ)، نقره، آلياژها، تكليس، طلق، سنگ، گچ، مرجان، بلور، شيشه، سنگآهن، مغناطيس، يشم ختايي، گل اخرا، زاج، الكل، جيوه، نوشادر، گوگرد، زرنيخ؛ و هريك از فصلها حاوي دستورهايي براي استحالهٴ آنهاست.
مقالهٴ دوم در 19 فصل است و غالباً دربارهٴ اجسام خاص، از قبيل نوشادر و ساير املاح، بوره (به منشاء عربي آن اشارهشده)، روغنها. سه فصل آخري دربارهٴ انسان (عالم اصغر)، لاكپشت و خروس است. كيمياگري با اخترگويي قياس شده و ((اخترگويي زيرين)) به شمار آمده، يعني اخترگويي مربوط به عالم تحتالقمر. ميان
جامع كيميا و يك متن مجهولالموٴلف يوناني به نام فن فلزات نقاط اشتراك زيادي وجود دارد. به گفتهٴ زورتي احتمالاً متن يوناني اندكي مقدم بر
جامع كيمياست. ¿يادداشت مربوط به كيمياگري بيزانسي (چهاردهم ـ 1) را ببينيد.